Bu məqalədə uşaqlarda suçiçəyinin necə başladığını, hansı əlamətlərlə göründüyünü, neçə gün davam etdiyini, evdə nələrə diqqət etməli olduğunuzu və hansı hallarda uşaq həkiminə müraciət etməyin lazım olduğunu sadə dildə izah edirik.

Suçiçəyi nədir?

Suçiçəyi varisella-zoster virusunun yaratdığı yoluxucu virus infeksiyasıdır. Xəstəlik əsasən uşaqlarda qızdırma, halsızlıq, qaşınma və mərhələli dəri səpgiləri ilə görünür. Səpgilər əvvəl qırmızı ləkə kimi başlayır, sonra sulu qabarcığa çevrilir və sonda qaysaq, yəni qabıq bağlayır.

Bu xəstəlik uşaqlar arasında, xüsusilə bağça və məktəb mühitində tez yayıla bilər. Yoluxma xəstə uşaqla yaxın təmas, hava-damcı yolu və səpgidəki maye ilə təmas nəticəsində baş verə bilər.

Valideynlər suçiçəyini bəzən allergiya, qızılca, məxmərək və ya həşərat dişləməsi ilə qarışdıra bilirlər. Fərqləndirici məqam odur ki, suçiçəyi zamanı dəridə eyni anda həm yeni qırmızı ləkələr, həm sulu qabarcıqlar, həm də qaysaq bağlamış səpgilər görünə bilər.

Suçiçəyi çox vaxt yüngül keçir, amma hər uşaqda eyni olmur. Körpələrdə, immun sistemi zəif olan uşaqlarda, xroniki xəstəliyi olanlarda və uzun çəkən qızdırmada pediatr müayinəsi gecikdirilməməlidir.

Uşağınızda suçiçəyinə bənzər səpgilər, qızdırma və güclü qaşınma varsa, diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün Dr. Kənan Qarayevin qəbuluna yazıla bilərsiniz.

Uşaqlarda suçiçəyi necə başlayır?

Uşaqlarda suçiçəyi çox vaxt səpgidən əvvəl halsızlıq, iştahsızlıq, yüngül qızdırma və ümumi narahatlıqla başlayır. Bir müddət sonra dəridə qırmızı ləkələr yaranır, həmin ləkələr sulu qabarcıqlara çevrilir və daha sonra qaysaq, yəni qabıq bağlama mərhələsinə keçir.

İlk günlərdə vəziyyət adi virus infeksiyasına bənzəyə bilər. Uşaq əvvəlcə yorğun görünür, az yeyir və daha çox yatmaq istəyir. Səpgilər isə bəzən həmin gün, bəzən də ertəsi gün görünür.

Bağçaya və ya məktəbə gedən uşaqlarda bu hal daha diqqətlə izlənməlidir. Çünki uşaq səpgilər tam görünməmişdən əvvəl də yoluxdurucu ola bilər.

Suçiçəyinin 9 əsas əlaməti hansılardır?

Suçiçəyinin əsas əlamətləri qızdırma, halsızlıq, iştahsızlıq, baş ağrısı, qarın ağrısı, qaşınma, qırmızı ləkələr, sulu qabarcıqlar və qaysaq bağlayan səpgilərdir. Əlamətlər hər uşaqda eyni gücdə olmur və xəstəlik bəzən yüngül, bəzən isə daha narahatedici başlaya bilər.

Praktik nümunə: bağçaya gedən uşaqda əvvəl yüngül qızdırma və iştahsızlıq, ertəsi gün isə sinə və kürəkdə sulu səpgilər başlayırsa, suçiçəyi ehtimalı artır. Amma diaqnoz yalnız bu əlamətlərə görə qoyulmamalıdır.

Oxşar səpgilər allergiya, qızılca, məxmərək, irinli dəri infeksiyası və digər problemlərdə də ola bilər. Ona görə qızdırma ilə birlikdə səpgi varsa, pediatr müayinəsi daha təhlükəsiz yanaşmadır.

Suçiçəyi səpgisi necə görünür?

Suçiçəyi səpgisi əvvəl qırmızı ləkə kimi başlayır, sonra sulu qabarcığa çevrilir və sonda qaysaq, yəni qabıq bağlayır. Əsas fərqləndirici məqam odur ki, uşağın dərisində eyni anda həm yeni ləkələr, həm sulu qabarcıqlar, həm də qaysaq bağlamış səpgilər görünə bilər.

Səpgilər adətən sinə, kürək və üzdə başlayır. Daha sonra qarın, qol, ayaq, tüklü baş dərisi və bəzən ağız boşluğunda da görünə bilər.

Ağız boşluğunda səpgilər uşağın yemək və maye qəbulunu çətinləşdirə bilər. Uşaq su içməkdən imtina edirsə və sidiyə az gedirsə, susuzlaşma riski yaranır.

Uşaq səpgiləri qaşıyarsa, qabarcıqlar zədələnə bilər. Bu isə ikincili bakterial infeksiya və iz qalma riskini artırır. Buna görə uşağın dırnaqları qısa saxlanmalı, qaşınma güclüdürsə, pediatrla məsləhətləşilməlidir.

Suçiçəyi təmasdan neçə gün sonra çıxır?

Suçiçəyi xəstə şəxslə təmasdan sonra adətən 10–21 gün ərzində ortaya çıxa bilər. Orta inkubasiya dövrü təxminən 14–16 gündür. Bu müddətdə uşaqda hələ səpgi olmaya bilər, amma xəstəlik başlayanda yoluxduruculuq səpgidən əvvəl başlaya bilər.

Bu bölmə valideynlər üçün vacibdir. Çünki uşaq bu gün səpgi çıxarıbsa, yoluxma çox vaxt dünən baş verməyib. Təmas 1–3 həftə əvvəl olmuş ola bilər.

Əgər bağçada və ya məktəbdə suçiçəyi hadisəsi olubsa, valideyn uşağın vəziyyətini təxminən 3 həftə izləməlidir. Bu müddətdə qızdırma, halsızlıq və yeni səpgilər yaranarsa, pediatrla əlaqə saxlamaq lazımdır.

Suçiçəyi necə yoluxur?

Suçiçəyi xəstə şəxslə yaxın təmas, hava-damcı yolu və səpgidəki maye ilə təmas nəticəsində yayıla bilər. Uşaq səpgilər çıxmazdan əvvəl də yoluxdurucu ola bilər. Buna görə infeksiya uşaq kollektivlərində, xüsusilə bağça və məktəblərdə sürətlə yayıla bilir.

Yoluxma riski eyni otaqda uzun müddət qalanda, yaxın oynayanda, eyni mühitdə nəfəs aldıqda və səpgilərə toxunduqda arta bilər. Ev daxilində bir uşaq xəstələndikdə digər uşaqların da yoluxma ehtimalı yüksəlir.

Suçiçəyi şübhəsi varsa, uşaq müvəqqəti olaraq digər uşaqlardan uzaq saxlanmalıdır. Xüsusilə hamilə qadınlar, körpələr və immun sistemi zəif olan şəxslərlə təmasdan çəkinmək lazımdır.

Uşaq nə vaxt daha çox yoluxdurur?

Uşaq adətən səpgilər çıxmazdan 1–2 gün əvvəl və bütün sulu qabarcıqlar qaysaq bağlayana qədər yoluxdurucu hesab olunur. Yeni səpgilər çıxırsa və qabarcıqlar hələ suludursa, uşaq bağçaya, məktəbə və uşaq məclislərinə göndərilməməlidir.

Valideyn bu üç suala diqqət etməlidir:

1. Son 24 saatda yeni səpgi çıxıbmı?
2. Bütün sulu qabarcıqlar qaysaq bağlayıbmı?
3. Uşağın qızdırması və halsızlığı keçibmi?

Bu suallardan birinə cavab “xeyr”-dirsə, uşağı kollektivə qaytarmaq tez ola bilər. Bu həm uşağın sağalmasına mane ola, həm də digər uşaqlar üçün yoluxma riski yarada bilər.

Suçiçəyi neçə günə keçir?

Suçiçəyi adətən 4–7 gün aktiv davam edir. Dəri səpgilərinin tam quruması və qaysaqların tökülməsi isə 1–2 həftə çəkə bilər. Sağalma müddəti uşağın yaşı, immun vəziyyəti, səpgilərin sayı və qaşınmanın gücündən asılıdır.

Bəzi uşaqlarda xəstəlik yüngül keçir. Qızdırma qısa müddətdə düşür, səpgilər az olur və uşaq özünü nisbətən yaxşı hiss edir.

Bəzi uşaqlarda isə səpgilər çox olur, qaşınma artır və qızdırma bir neçə gün davam edir. Əgər qızdırma 4 gündən çox çəkirsə, uşaq çox halsızdırsa, maye qəbul etmirsə və ya səpgilərdə irinləmə görünürsə, pediatrla əlaqə saxlanmalıdır.

Suçiçəyi zamanı evdə nə etmək olar?

Suçiçəyi zamanı evdə əsas məqsəd uşağı rahat saxlamaq, qaşınmanı azaltmaq, maye qəbulunu qorumaq və ağırlaşma əlamətlərini vaxtında görməkdir. Sağlam uşaqlarda xəstəlik çox vaxt evdə dəstək tədbirləri ilə keçir, amma dərman seçimi mütləq pediatrla razılaşdırılmalıdır.

Uşağa yüngül, yumşaq və pambıq geyim geyindirmək daha uyğundur. Tərləmə qaşınmanı artırdığı üçün otaq çox isti olmamalıdır.

Uşaq maye qəbul etmirsə, dodaqları quruyursa və sidiyə az gedirsə, susuzlaşma riski nəzərə alınmalıdır. Bu halda həkimlə əlaqə saxlamaq lazımdır.

Qaşınmanı necə azaltmaq olar?

Qaşınmanı azaltmaq üçün uşağın dərisi sərin saxlanmalı, dırnaqları qısa kəsilməli və yumşaq pambıq geyim seçilməlidir. Səpgiləri sürtmək, qoparmaq və spirtli məhlullarla silmək olmaz. Qaşınma əleyhinə losyon və dərmanlar yalnız pediatr məsləhəti ilə istifadə edilməlidir.

Uşaq qaşındıqca qabarcıqlar partlaya bilər. Bu zaman dəriyə bakteriya düşmə ehtimalı artır. Nəticədə səpgi nahiyəsində qızartı, şişkinlik, ağrı, irinli ifrazat və istilik hissi yarana bilər.

Dırnaqları qısa saxlamaq və qaşımanı azaltmaq dəri infeksiyalarının qarşısını almağa kömək edə bilər. Qaşınma çox güclüdürsə və uşaq gecə yata bilmirsə, pediatr uşağın yaşına uyğun təhlükəsiz vasitə tövsiyə edə bilər.

Suçiçəyi zamanı qızdırma olarsa nə etməli?

Suçiçəyi zamanı qızdırma olarsa, uşağa bol maye verilməli, otaq havası sərin saxlanmalı və temperatur izlənməlidir. Qızdırmasalıcı, tibbi dildə hərarətsalıcı dərman yalnız uşağın yaşına, çəkisinə və ümumi vəziyyətinə görə seçilməlidir. Aspirin uşaqlara verilməməlidir.

Aspirin uşaqlarda, xüsusilə virus infeksiyaları zamanı təhlükəli hesab olunur. Suçiçəyi zamanı aspirin istifadəsi Reye sindromu kimi ağır vəziyyətlə əlaqələndirilir. Buna görə valideyn özbaşına dərman verməməlidir.

Qızdırma uşağı narahat edirsə, pediatr uşağın yaşına və çəkisinə uyğun parasetamol tərkibli hərarətsalıcı tövsiyə edə bilər. Doza valideyn tərəfindən təxmin edilməməli, həkimin göstərişinə uyğun seçilməlidir.

Həkim məsləhəti olmadan ibuprofen istifadəsi də tövsiyə olunmur. Suçiçəyi zamanı ibuprofen bəzi ağır bakterial dəri infeksiyaları ilə əlaqələndirilə bilər. Buna görə dərman seçimi uşaq həkimi ilə razılaşdırılmalıdır.

Suçiçəyi zamanı nələri etmək olmaz?

Suçiçəyi zamanı əsas səhvlər həkim təyinatı olmadan dərman vermək, səpgiləri qıcıqlandırmaq və uşağı uşaq kollektivlərinə tez qaytarmaqdır. Bu davranışlar qaşınmanı, dəri zədələnməsini, yoluxdurma riskini və ağırlaşma ehtimalını artıra bilər.

Bunları etmək olmaz:

• Uşağa aspirin vermək;
• Həkim məsləhəti olmadan ibuprofen istifadə etmək;
• Özbaşına antibiotik başlamaq;
• Asiklovir və digər virus əleyhinə preparatları həkim təyinatı olmadan vermək;
• Səpgiləri spirt, yod və ya qıcıqlandırıcı məhlullarla silmək;
• Sulu qabarcıqları sıxmaq və ya qoparmaq;
• Uşağı bağçaya və məktəbə tez göndərmək;
• Səpgini “sadəcə allergiya” hesab edib gecikmək.

Suçiçəyi virus mənşəli xəstəlikdir. Antibiotik virusu müalicə etmir. Antibiotik yalnız ikincili bakterial infeksiya yaranarsa və həkim uyğun görərsə təyin edilə bilər.

Asiklovir hər uşağa lazımdırmı?

Asiklovir və digər virus əleyhinə preparatlar hər uşaq üçün rutin müalicə hesab edilmir. Sağlam uşaqlarda suçiçəyi çox vaxt xüsusi antiviral müalicə olmadan keçir. Bu preparatlar daha çox ağırlaşma riski yüksək olan uşaqlarda və yalnız həkim qərarı ilə istifadə edilir.

Valideyn başqa uşağa yazılmış dərmanı öz uşağına verməməlidir. Eyni xəstəlik adı olsa da uşaqların yaşı, çəkisi, immun vəziyyəti və xəstəliyin gedişi fərqli ola bilər.

Virus əleyhinə preparatların faydası daha çox erkən dövrdə qiymətləndirilir. Dərman təyin edilərsə, onun nə vaxt və hansı dozada veriləcəyi pediatr tərəfindən müəyyən edilməlidir.

Kimlərdə suçiçəyi daha ağır keçə bilər?

Suçiçəyi körpələrdə, immun sistemi zəif olan uşaqlarda, yeniyetmələrdə, hamilələrdə və xroniki xəstəliyi olan şəxslərdə daha ağır keçə bilər. Bu qruplarda yüksək qızdırma, çoxsaylı səpgilər, dəri infeksiyası, tənəffüs çətinliyi və digər ağırlaşmalar riski daha yüksəkdir.

Evdə risk qrupuna aid şəxs varsa, xəstə uşaqla təmas məhdudlaşdırılmalıdır. Belə hallarda pediatrla və ehtiyac olduqda müvafiq sahə həkimi ilə məsləhətləşmək vacibdir.

Suçiçəyi zamanı nə vaxt pediatra müraciət etmək lazımdır?

Uşaq 1 yaşdan kiçikdirsə, immun sistemi zəifdirsə, qızdırma uzun çəkirsə, səpgilər irinləyirsə və ya uşaq çox halsızdırsa, pediatra müraciət edilməlidir. Xəstəlik çox vaxt yüngül keçsə də, bəzi hallarda ciddi ağırlaşmalar yarada bilər.

Valideyn üçün əsas qayda sadədir: uşaq əvvəlki kimi davranmırsa, maye içmirsə, çox yatırsa, nəfəs almaqda çətinlik çəkirsə və ya səpgilər pis görünürsə, gözləmək düzgün deyil.

Belə hallarda telefonla məsləhətləşmək kifayət etməyə bilər. Uşağın vəziyyəti pediatr tərəfindən qiymətləndirilməlidir.

Suçiçəyi peyvəndi Azərbaycanda varmı?

Suçiçəyi peyvəndi xəstəlikdən qorunmanın effektiv yollarından biridir, lakin ölkələr üzrə peyvənd təqvimləri fərqlənir. Azərbaycan üzrə açıq yayımlanan “Profilaktik peyvəndlərin təqvimi”-ndə HepB, BCG, OPV, İPV, pnevmokok, QPM və digər peyvəndlər göstərilir. Bu cədvəldə suçiçəyi peyvəndi ayrıca rutin peyvənd kimi yer almır.

Bu, peyvəndin ümumiyyətlə mövcud olmadığı mənasına gəlmir. Sadəcə dövlətin açıq profilaktik peyvənd cədvəlində uşaqlar üçün ayrıca məcburi peyvənd kimi göstərilmir.

Buna görə valideynlər suçiçəyi peyvəndi barədə pediatrla fərdi qaydada məsləhətləşməlidir. Uşağın yaşı, sağlamlıq vəziyyəti, əvvəl xəstəliyi keçirib-keçirməməsi və ailədə risk qrupunda olan şəxslərin olub-olmaması nəzərə alınmalıdır.

Əgər evdə hamilə qadın, immun sistemi zəif şəxs, körpə və ya daha əvvəl suçiçəyi keçirməmiş uşaq varsa, peyvənd mövzusu pediatrla daha ciddi müzakirə olunmalıdır.

Suçiçəyi allergiya və qızılcadan necə fərqlənir?

Suçiçəyi sulu, qaşınan və müxtəlif mərhələlərdə olan dəri səpgiləri ilə seçilir. Allergiyada qızdırma olmaya bilər, qızılcada isə yüksək qızdırma, öskürək, burun axması və göz qızarması daha qabarıq ola bilər. Amma dəqiq fərqləndirmə üçün pediatr müayinəsi vacibdir.

Valideyn üçün praktik qayda budur: səpgi ilə birlikdə qızdırma varsa, uşaq halsızdırsa və yeni səpgilər artırsa, bunu sadəcə allergiya kimi qəbul etmək olmaz.

Səpgili xəstəliklər bir-birinə çox bənzəyə bilər. Buna görə evdə təxmin yürütmək əvəzinə pediatr müayinəsi daha təhlükəsizdir.

Uşaq bağçaya və məktəbə nə vaxt qayıda bilər?

Uşaq bütün səpgilər qaysaq bağlayandan, yeni səpgi çıxmayandan və ümumi vəziyyəti yaxşılaşandan sonra bağçaya və məktəbə qayıda bilər. Əgər qabarcıqlar hələ suludursa və yeni səpgilər yaranırsa, uşaq yoluxdurucu hesab oluna bilər.

Bağça və məktəbə qayıtmazdan əvvəl bu suallara baxın:

1. Son 24 saatda yeni səpgi çıxıbmı?
2. Bütün sulu qabarcıqlar qaysaq bağlayıbmı?
3. Uşağın qızdırması varmı?
4. Uşaq özünü yaxşı hiss edirmi?
5. Pediatr kollektivə qayıtmağa icazə veribmi?

Peyvənd olunmuş uşaqlarda bəzi səpgilər qaysaq bağlamaya bilər. Belə hallarda pediatr uşağın son 24 saatda yeni səpgi çıxarıb-çıxarmadığını da nəzərə ala bilər.

Əgər cavablardan biri şübhəlidirsə, uşağı evdə saxlamaq daha təhlükəsizdir. Bu, həm uşağın tam sağalmasına, həm də digər uşaqların qorunmasına kömək edir.

Valideynin evdə izləmə siyahısı necə olmalıdır?

Valideyn uşağın qızdırmasını, maye qəbulunu, səpgilərin vəziyyətini və ümumi davranışını gündəlik izləməlidir. Sadə qeyd aparmaq həkimə müraciət zamanı çox faydalı olur. Xüsusilə qızdırmanın neçə gün davam etdiyi və yeni səpgilərin çıxıb-çıxmadığı yazılmalıdır.

Bu siyahı diaqnoz qoymaq üçün deyil. Məqsəd uşağın vəziyyətini daha aydın izləmək və pisləşmə əlamətlərini vaxtında görməkdir.

Tez-tez verilən suallar

Bu bölmədə valideynlərin suçiçəyi ilə bağlı ən çox verdiyi praktik suallara qısa və dəqiq cavablar verilir. Cavablar diaqnoz və müalicə əvəzi deyil, maarifləndirici məqsəd daşıyır. Uşaqda yüksək qızdırma, irinli səpgi və ya halsızlıq varsa, pediatra müraciət edilməlidir.

Nəticə: valideyn nəyi yadda saxlamalıdır?

Suçiçəyi uşaqlarda tez yayılan, amma düzgün izlənəndə çox vaxt idarə olunan virus mənşəli infeksion xəstəlikdir. Əsas əlamətlər qızdırma, halsızlıq və qaşınan sulu dəri səpgiləridir. Uşaq bütün səpgilər qaysaq bağlayana qədər bağça və məktəbdən uzaq saxlanmalıdır.

Ən vacib qayda dərman təhlükəsizliyidir. Aspirin verilməməli, ibuprofen və virus əleyhinə preparatlar isə yalnız pediatr məsləhəti ilə istifadə olunmalıdır. Körpələrdə, immun sistemi zəif uşaqlarda, uzun çəkən qızdırmada və irinli səpgilərdə həkimə müraciət gecikdirilməməlidir.

Uşağınızda qızdırma, sulu dəri səpgiləri, güclü qaşınma və ya halsızlıq varsa, diaqnozu dəqiqləşdirmək və təhlükəsiz müalicə planı almaq üçün Dr. Kənan Qarayevin qəbuluna yazıla bilərsiniz.

The post Uşaqlarda Suçiçəyi appeared first on Uşaq Həkimi.

Valideynlər üçün əsas xəbərdarlıq əlamətlərindən biri 5 gün və ya daha çox davam edən qızdırmadır. Əgər qızdırmaya səpgi, gözlərin qızarması, dodaqlarda çatlama, dilin qızarması, əl-ayaqda şişkinlik, boyunda limfa düyünlərinin böyüməsi və ya ciddi halsızlıq qoşulursa, uşaq pediatr tərəfindən qiymətləndirilməlidir.

Burada əsas məqsəd valideyni qorxutmaq deyil. Məqsəd uzun çəkən qızdırmanın hər zaman “adi virus” kimi qəbul edilməməli olduğunu izah etməkdir. Kavasaki xəstəliyi erkən tanındıqda və düzgün müalicə olunduqda uşaqların çoxunda nəticə yaxşı olur. 

Kavasaki xəstəliyi nədir?

Kavasaki xəstəliyi uşaqlarda damar divarlarının iltihabı ilə gedən kəskin sistemik xəstəlikdir. Daha çox 5 yaşdan kiçik uşaqlarda görülür, lakin daha böyük uşaqlarda da rast gəlinə bilər. Xəstəliyin dəqiq səbəbi tam məlum deyil.

Bu xəstəlik klassik mənada yoluxucu xəstəlik kimi qəbul edilmir. Yəni qrip, qızılca və ya suçiçəyi kimi bir uşaqdan digərinə birbaşa keçən xəstəlik kimi izah olunmamalıdır. Bununla belə, əlamətləri bir çox infeksion xəstəliklərlə oxşar ola bilər. Ona görə diaqnoz evdə deyil, pediatr müayinəsi əsasında qoyulmalıdır.

Hansı hallarda həkimə gecikmədən müraciət edilməlidir?

Valideynlər bəzən uşağın qızdırmasını “adi virusdur” deyərək bir neçə gün izləyirlər. Bu, bəzi hallarda normal ola bilər, çünki uşaqlarda qızdırmanın çox yayılmış səbəblərindən biri virus infeksiyalarıdır. Amma qızdırma uzanırsa və uşağın ümumi vəziyyəti pisləşirsə, gözləmək düzgün deyil.

Əgər uşaq ağır görünürsə, çox halsızdırsa, maye qəbul edə bilmirsə, təkrarlayan qusma varsa, nəfəs almaqda çətinlik çəkirsə, yuxululuq və ya qeyri-adi davranış dəyişikliyi yaranıbsa, 5 günün tamam olmasını gözləmədən həkimə müraciət edilməlidir.

Kavasaki xəstəliyindən şübhə çox vaxt 5 gün və ya daha çox davam edən qızdırma zamanı güclənir. Amma bəzi hallarda, xüsusilə bir neçə xarakterik əlamət aydın görünürsə və ya uşaq ağır vəziyyətdədirsə, pediatr Kavasaki ehtimalını 5 gün tamam olmadan da nəzərə ala bilər.

Kavasaki xəstəliyi uşaqlarda necə başlayır?

Kavasaki xəstəliyi çox vaxt qəfil başlayan qızdırma ilə diqqət çəkir. Qızdırma yüksək ola bilər və adi qızdırmasalıcılarla tam, davamlı şəkildə düşməyə bilər. Uşaq narahat, əsəbi, halsız, iştahasız və yuxusuz ola bilər.

İlk günlərdə xəstəlik virus infeksiyasına, boğaz infeksiyasına, allergik səpgiyə və ya digər uşaqlıq xəstəliklərinə bənzəyə bilər. Məhz buna görə diaqnoz bəzən gecikir. Valideyn qızdırmanı, səpgini və göz qızarmasını ayrı-ayrı problem kimi düşünə bilər. Pediatr isə bu əlamətləri birlikdə qiymətləndirir.

Kavasaki xəstəliyində əsas əlamətlər eyni anda başlamaya bilər. Bəzən əvvəl qızdırma olur, sonra səpgi, göz qızarması və ağız-dil dəyişiklikləri qoşulur.

5 gündən çox davam edən qızdırma

Kavasaki xəstəliyinin ən vacib əlamətlərindən biri 5 gün və ya daha çox davam edən qızdırmadır. Qızdırma adətən yüksək olur və uşaqda ciddi narahatlıq yaradır. Bu əlamət təkbaşına diaqnoz qoymaq üçün kifayət deyil, amma digər simptomlarla birlikdə olduqda ciddi xəbərdarlıq siqnalı sayılır.

Gözlərin qızarması

Kavasaki xəstəliyində göz qızarması adətən hər iki gözdə olur və çox vaxt irinli axıntı ilə müşayiət olunmur. Bu, adi bakterial konyunktivitdən fərqlənə bilər. Əgər gözdə irinli axıntı, güclü qaşınma, kipriklərin yapışması və ya boğaz əlamətləri varsa, adenovirus və digər infeksiyalar da nəzərə alınmalıdır.

Dəridə səpgilər

Uşaqda bədənin müxtəlif yerlərində səpgi yarana bilər. Səpgilər sinə, qarın, bel, qasıq və ya ətraflarda görünə bilər. Onların forması hər uşaqda eyni olmur. Bəzən qızılca, skarlatina, allergik səpgi və ya virus səpgisi ilə qarışdırıla bilər.

Dodaq, dil və ağız içində dəyişikliklər

Kavasaki xəstəliyi zamanı dodaqlar qızara, quruya, çatlaya və hətta qanaya bilər. Ağız içində qızartı müşahidə oluna bilər. Dil bəzən qırmızı, qabarıq və “çiyələk dili” görünüşündə olur.

Əl və ayaqlarda qızartı, şişkinlik və soyulma

Xəstəliyin gedişində uşağın əl və ayaqlarında qızartı, şişkinlik və həssaslıq ola bilər. Sonrakı mərhələlərdə barmaq uclarında, ovucda və ya dabanda soyulma görünə bilər.

Boyunda limfa düyünlərinin böyüməsi

Kavasaki xəstəliyində boyun nahiyəsində limfa düyünləri böyüyə bilər. Bu, bəzən boğaz infeksiyası ilə qarışdırılır. Uşaqda qızdırma, boyunda şişlik, səpgi və ağız-dil dəyişiklikləri birlikdədirsə, pediatr həm infeksion xəstəlikləri, həm də iltihabi xəstəlikləri nəzərdən keçirməlidir.

Halsızlıq, narahatlıq və iştahasızlıq

Uşağın ümumi davranışı pediatrik qiymətləndirmədə çox vacibdir. Kavasaki xəstəliyi zamanı uşaq həddindən artıq narahat, ağlağan, halsız və iştahasız ola bilər. Körpələrdə bu əlamətlər bəzən əsas xəbərdarlıq siqnalı kimi görünür.

Kavasaki xəstəliyi hansı yaşlarda daha çox rast gəlinir?

Kavasaki xəstəliyi ən çox uşaqlarda, xüsusilə 5 yaşdan kiçik uşaqlarda müşahidə olunur. Bununla belə, xəstəlik yalnız bu yaş qrupu ilə məhdudlaşmır. Daha böyük uşaqlarda da görülə bilər. Böyük uşaqlarda diaqnoz bəzən gecikə bilər, çünki həkim və valideyn əvvəlcə daha çox rast gəlinən infeksion səbəbləri düşünə bilər.

Xüsusilə 6 aydan kiçik körpələrdə diqqətli olmaq lazımdır. Bu yaş qrupunda əlamətlər natamam ola bilər və uzunmüddətli qızdırma əsas xəbərdarlıq siqnalı kimi görünə bilər.

Kavasaki xəstəliyinin səbəbi nədir?

Kavasaki xəstəliyinin dəqiq səbəbi tam məlum deyil. Bu xəstəlik valideynin səhvi, qidalanma xətası, gigiyena çatışmazlığı və ya uşağa düzgün baxılmaması ilə izah olunmamalıdır.

Mövcud tibbi yanaşmaya görə immun sistemin müəyyən infeksion və ya ətraf mühit faktorlarına qeyri-adi reaksiyası rol oynaya bilər. Amma konkret bir virus, bakteriya və ya tək səbəb hələ təsdiqlənməyib.

Bu səbəbdən xəstəliyin qarşısını almaq üçün xüsusi, sübut olunmuş profilaktik üsul yoxdur. Əsas məsələ əlamətləri vaxtında tanımaq və pediatra müraciət etməkdir.

Kavasaki xəstəliyi yoluxucudurmu?

Kavasaki xəstəliyi klassik yoluxucu xəstəlik kimi qəbul edilmir. Yəni qrip, qızılca və ya suçiçəyi kimi bir uşaqdan digərinə birbaşa keçən xəstəlik kimi təqdim olunmamalıdır.

Bununla belə, xəstəlik bəzi hallarda infeksiyadan sonra immun sistemin reaksiyası fonunda ortaya çıxa bilər. Ona görə valideynin “uşağım bunu kimdənsə tutub?” sualına ən doğru cavab belədir: xəstəliyin səbəbi tam bilinmir və klassik mənada yoluxucu xəstəlik hesab edilmir.

Kavasaki xəstəliyi niyə ürək üçün təhlükəli ola bilər?

Kavasaki xəstəliyində əsas narahatlıq ürək damarları ilə bağlıdır. Xəstəlik ürəyi qanla təmin edən koronar arteriyalarda iltihab yarada bilər. Müalicə gecikdikdə bəzi uşaqlarda koronar arteriya genişlənməsi və ya anevrizma kimi fəsadlar inkişaf edə bilər.

Bu o demək deyil ki, hər uşaqda mütləq ürək problemi yaranacaq. Lakin belə risk olduğu üçün diaqnoz, müalicə və izləmə ciddiyə alınmalıdır.

Koronar arteriyalar nədir?

Koronar arteriyalar ürəyi qan və oksigenlə təmin edən damarlardır. Bu damarlar ürək əzələsinin normal işləməsi üçün çox vacibdir. Kavasaki xəstəliyi bu damarların divarında iltihab yarada bildiyi üçün həkimlər xəstəliyin gedişində ürək müayinəsinə xüsusi diqqət edirlər.

Koronar arteriya anevrizması nə deməkdir?

Anevrizma damar divarının zəifləyib genişlənməsidir. Kavasaki xəstəliyində bu dəyişiklik koronar arteriyalarda yarana bilər. Ona görə exokardioqrafiya və uşaq kardioloqu izləməsi bəzi uşaqlarda çox vacib olur.

Kavasaki xəstəliyində qızdırmanın düşməsi yaxşı əlamətdir, amma ürək izləməsinin bitməsi demək deyil. Həkim təkrar exokardioqrafiya və kontrol müayinələri təyin edə bilər.

Diaqnoz necə qoyulur?

Kavasaki xəstəliyinin diaqnozu əsasən klinik qiymətləndirməyə əsaslanır. Yəni pediatr uşağın qızdırma müddətini, əlavə əlamətlərini, müayinə nəticələrini və laborator göstəricilərini birlikdə dəyərləndirir.

Pediatr müayinəsində nələr qiymətləndirilir?

Pediatr ilk növbədə qızdırmanın neçə gündür davam etdiyini soruşur. Sonra uşağın gözləri, ağız boşluğu, dodaqları, dili, dərisi, əl-ayağı, limfa düyünləri və ümumi vəziyyəti qiymətləndirilir.

Qan və sidik analizləri nə üçün istənə bilər?

Qan analizləri bədəndə iltihabın olub-olmadığını qiymətləndirməyə kömək edir. Pediatr C-reaktiv protein, eritrosit çökmə sürəti, leykositlər, trombositlər, qaraciyər göstəriciləri və digər nəticələrə baxa bilər. Sidik analizi də bəzi hallarda əlavə məlumat verə bilər.

EKQ və exokardioqrafiya nə üçün vacibdir?

EKQ ürəyin elektrik fəaliyyətini qiymətləndirir. Exokardioqrafiya isə ürəyin ultrasəs müayinəsidir və koronar arteriyaların vəziyyətini dəyərləndirmək üçün istifadə olunur.

Exokardioqrafiya yalnız diaqnoz zamanı deyil, müalicədən sonra izləmə dövründə də lazım ola bilər. İlk müayinədə ürək damarları normal görünsə belə, həkim təkrar exokardioqrafiya təyin edə bilər.

Exokardioqrafiyanın nə zaman təkrarlanacağı uşağın vəziyyətindən asılıdır. Bəzi hallarda ilk müayinə diaqnoz zamanı, təkrar qiymətləndirmə isə sonrakı həftələrdə aparıla bilər. Dəqiq izləmə planını pediatr və uşaq kardioloqu müəyyən edir.

Natamam Kavasaki xəstəliyi nədir?

Bəzi uşaqlarda Kavasaki xəstəliyinin bütün klassik əlamətləri olmur. Məsələn, uzunmüddətli qızdırma var, amma səpgi, göz qızarması və ağız-dil dəyişikliklərinin hamısı görünmür. Bu vəziyyət Natamam və ya Atipik Kavasaki xəstəliyi kimi qiymətləndirilə bilər.

Natamam Kavasaki xəstəliyi xüsusilə körpələrdə daha çətin tanına bilər. Uşaqda uzunmüddətli, izah olunmayan qızdırma varsa və laborator analizlərdə iltihab göstəriciləri yüksəlibsə, klassik əlamətlərin hamısı olmasa belə, pediatr Kavasaki ehtimalını nəzərə ala bilər.

Kavasaki xəstəliyi necə müalicə olunur?

Kavasaki xəstəliyinin müalicəsi həkim nəzarəti altında aparılmalıdır.

Burada çox vacib məqam var ki, valideynlər uşağa özbaşına aspirin verməməlidirlər. Aspirin uşaqlarda xüsusi risklərə görə yalnız həkim-pediatr göstərişi ilə istifadə olunmalıdır. 

Müalicənin məqsədi qızdırmanı və iltihabı azaltmaq, ürək-damar fəsadlarının qarşısını almaq və uşağı təhlükəsiz şəkildə izləməkdir.

IVIG müalicəsi nədir?

IVIG, yəni intravenoz immunoqlobulin damar yolu ilə verilən xüsusi immun zülallarıdır. Bu müalicə iltihabi reaksiyanı azaltmağa və koronar arteriya fəsadlarının riskini aşağı salmağa kömək edir.

Aspirin niyə yalnız uşaq həkimi nəzarəti ilə verilməlidir?

Kavasaki xəstəliyində aspirin bəzi hallarda iltihabı və damar daxilində laxtalanma riskini azaltmaq məqsədilə istifadə oluna bilər. Amma bu, valideynin evdə özbaşına başlamalı olduğu dərman deyil.

Uşağa aspirin yalnız pediatr və ya uşaq kardioloqunun təyinatı ilə verilməlidir. Doza və istifadə müddəti həkim tərəfindən müəyyən olunmalıdır.

Əgər uşaq aspirin qəbul edirsə və bu müddətdə suçiçəyi, qripə bənzər xəstəlik, güclü qusma, qeyri-adi halsızlıq və ya davranış dəyişikliyi yaranırsa, valideyn dərhal həkimlə əlaqə saxlamalıdır.

Steroid və əlavə müalicələr nə zaman lazım ola bilər?

Bəzi uşaqlarda standart müalicəyə baxmayaraq qızdırma və iltihab davam edə bilər. Bəzi uşaqlar isə xəstəliyin əvvəlindən daha yüksək risk qrupunda ola bilər. Belə hallarda həkim steroid və ya əlavə iltihabəleyhinə müalicələr barədə qərar verə bilər.

Müalicədən sonra uşaq necə izlənməlidir?

Kavasaki xəstəliyində qızdırmanın düşməsi və uşağın özünü yaxşı hiss etməsi müsbət haldır. Amma bu, izləmənin bitməsi demək deyil. Həkim uşağın ürək damarlarının vəziyyətini qiymətləndirmək üçün təkrar exokardioqrafiya və uşaq kardioloqu kontrolu təyin edə bilər.

Əgər koronar arteriyalarda dəyişiklik aşkarlanıbsa, izləmə daha uzun müddət davam edə bilər. Belə uşaqlarda fiziki aktivlik, idman, dərman istifadəsi və kontrol müayinələrin tezliyi fərdi qaydada müəyyən olunur.

Valideyn həkimin təyin etdiyi kontrol tarixlərini ötürməməlidir. Kavasaki xəstəliyində düzgün izləmə gələcək ürək sağlamlığı üçün çox vacibdir.

Kavasaki xəstəliyindən sonra peyvənd və kontrol müayinələr

Kavasaki xəstəliyinə görə IVIG müalicəsi alan uşaqlarda bəzi canlı peyvəndlərin vaxtı dəyişə bilər. Bu səbəbdən müalicədən sonra uşağın peyvənd təqvimi pediatrla yenidən yoxlanmalıdır.

Peyvənd qərarı uşağın aldığı IVIG dozasına, yaşına, peyvənd tarixçəsinə və yerli peyvənd təqviminə görə fərdiləşdirilməlidir.

Valideyn peyvəndi özbaşına ləğv etməməli və ya təxirə salmamalıdır.

Valideynlər evdə nələrə diqqət etməlidir?

Evdə valideynin əsas rolu xəstəliyi müalicə etmək deyil, uşağın vəziyyətini düzgün izləmək və həkim göstərişlərinə əməl etməkdir.

Valideynlər aşağıdakı məqamlara diqqət etməlidirlər:

• Qızdırmanın neçə gündür davam etdiyini qeyd edin;
• Qızdırmanın dərmanla necə dəyişdiyini izləyin;
• Səpgi, göz qızarması, dodaq çatlaması və əl-ayaq şişkinliyinə diqqət edin;
• Uşağın maye qəbulunu izləyin;
• Uşağın halsızlığı, nəfəs alması, rəngi və davranışını müşahidə edin;
• Həkim təyin etmədən aspirin və digər dərmanlardan istifadə etməyin;
• Kontrol müayinələri gecikdirməyin.

Əgər uşaqda nəfəs darlığı, sinə ağrısı, güclü halsızlıq, təkrarlayan qusma, yuxululuq, şüur bulanıqlığı və ya vəziyyətin sürətlə pisləşməsi varsa, təcili tibbi yardım üçün müraciət edilməlidir.

Kavasaki xəstəliyi hansı xəstəliklərlə qarışdırıla bilər?

Kavasaki xəstəliyi bir çox pediatrik xəstəliklə oxşar əlamətlərə səbəb ola bilər. Buna görə diaqnoz evdə qoyulmamalıdır.

Qızılca və skarlatina ilə fərqlər

Qızılca və skarlatina da qızdırma və səpgi ilə gedə bilər. Skarlatinada boğaz ağrısı və “çiyələk dili” görünə bilər. Qızılcada isə öskürək, burun axması, göz qızarması və xarakterik səpgilər olur.

Virus infeksiyaları ilə oxşarlıq

Virus infeksiyalarında da qızdırma, səpgi, halsızlıq və iştahasızlıq ola bilər. Lakin qızdırmanın uzun çəkməsi və Kavasaki xəstəliyinə uyğun əlavə əlamətlərin olması pediatr üçün xəbərdaredici siqnaldır.

MIS-C ilə oxşar və fərqli cəhətlər

MIS-C, yəni uşaqlarda multisistem iltihabi sindrom, COVID-19 infeksiyasından sonra ortaya çıxa bilən ciddi iltihabi vəziyyətdir. O da qızdırma, səpgi, göz qızarması, qarın ağrısı və ümumi ağırlaşma ilə gedə bilər.

Kavasaki xəstəliyinin qarşısını almaq mümkündürmü?

Kavasaki xəstəliyinin dəqiq səbəbi tam bilinmədiyi üçün spesifik qorunma üsulu yoxdur.

Yəni valideynin “uşağımı bundan necə tam qoruya bilərəm?” sualına veriləcək ən dürüst cavab budur: xəstəliyin qarşısını almaq üçün təsdiqlənmiş xüsusi üsul yoxdur.

Amma valideynlər bu addımlarla riski daha yaxşı idarə edə bilərlər:

• Uzunmüddətli qızdırmanı ciddiyə almaq;
• Qızdırmanın gününü qeyd etmək;
• Səpgi, göz qızarması, ağız-dil dəyişiklikləri və əl-ayaq şişkinliyini izləmək;
• Uşağı gecikmədən pediatra aparmaq;
• Özbaşına aspirin və digər dərmanlar verməmək;
• Müalicədən sonra kontrol müayinələri və peyvənd planını pediatrla dəqiqləşdirmək.

Kavasaki xəstəliyində ən güclü yanaşma erkən diaqnoz və vaxtında tibbi yardımdır.

Tez-tez verilən suallar

Nəticə

Kavasaki xəstəliyi nadir, amma ciddi diqqət tələb edən pediatrik xəstəlikdir. Ən vacib xəbərdarlıq əlamətlərindən biri 5 gün və ya daha çox davam edən qızdırmadır. Qızdırmaya səpgi, göz qızarması, dodaq çatlaması, dil qızarması, əl-ayaq şişkinliyi, boyunda limfa düyünlərinin böyüməsi və ya ciddi halsızlıq qoşulursa, uşaq pediatr tərəfindən qiymətləndirilməlidir.

Valideynlər üçün ən vacib məqam budur: uşaq ağır görünürsə, 5 gün gözləmək olmaz. Uzunmüddətli qızdırma isə hər zaman pediatr müayinəsi tələb edir. Erkən diaqnoz, düzgün müalicə, exokardioqrafik izləmə və peyvənd planının pediatrla dəqiqləşdirilməsi uşağın sağlamlığı üçün mühüm rol oynayır.

Uşağınızda uzunmüddətli qızdırma, səpgi, göz qızarması, dodaq-dil dəyişiklikləri və ya əl-ayaqda şişkinlik varsa, müayinə üçün pediatra müraciət edin. Erkən qiymətləndirmə uşağın sağlamlığı və ürək-damar fəsadlarının qarşısının alınması baxımından vacibdir.

The post Kavasaki xəstəliyi appeared first on Uşaq Həkimi.

Meymun çiçəyi virusunun iki fərqli kladı müəyyən edilmişdir. Klad I (əvvəllər Kongo hövzəsi kladı olaraq adlandırılırdı) və Klad II (əvvəllər Qərbi Afrika kladı olaraq adlandırılırdı). Meymunçiçəyi zoonotik bir xəstəlikdir, yəni heyvanlardan insanlara ötürülür. Virusun əsas rezervuarı olan heyvanlar tropik meşələrdə yaşayır. Meymun çiçəyi virusu bir sıra heyvan növlərində, o cümlədən dələ, Qambiya siçanları, yuxu siçanları və müxtəlif primatlarda müəyyən edilmişdir.

Bundan əlavə, xəstəlik bir fərddən digərinə də ötürülə bilər. Bu ötürülmə bədən mayeləri, dəri və ya daxili selikli qişalar (məsələn, ağız və ya boğaz), tənəffüs damcıları və ya çirklənmiş əşyalarla təmas yolu ilə baş verə bilər. Polimeraza zəncirvari reaksiya (PCR) meymunçiçəyi üçün üstünlük verilən laboratoriya testidir, çünki bu test virusun DNT-sini aşkar etməyə imkan verir. Ən optimal diaqnostik nümunələr birbaşa səpgidən – dəri, maye və ya qabıqlardan və ya mümkün olduqda biopsiyadan əldə edilir. Antigen və antikor aşkar etmə metodlarının faydası, onların orthopoxvirusları fərqləndirə bilməməsi ilə məhdudlaşır.

Meymun çiçəyi (Mpox) simptomları

Meymun çiçəyi (Mpox), adətən məruz qaldıqdan 1-21 gün sonra müəyyən simptomlara səbəb olur. Meymun çiçəyi (Mpox) simptomları 2-4 həftə davam edir, lakin zəifləmiş immun sistemi olan insanlarda daha uzun davam edə bilər.

Meymunçiçəyinin (Mpox) ümumi simptomları:

• Səpgi (döküntü)
• Qızdırma
• Boğaz ağrısı
• Baş ağrısı
• Əzələ ağrıları
• Bel ağrısı
• Halsızlıq
• Şişkin limfa düyünləri

Bəzi insanlar üçün Meymun çiçəyinin (Mpox) ilk simptomu səpgidir, digərlərində isə əvvəlcə fərqli simptomlar ola bilər. Səpgilər maye ilə dolu blisterə çevrilən düz yara kimi başlayır və qaşıntılı və ya ağrılı ola bilər. Səpgi sağaldıqda, ilk olaraq quruyur, qabıqlanır və düşür.

Əsasən böyükləri təsir etsə də, uşaqlar da bu virusa yoluxa bilər. Uşaqlarda meymunçiçəyi simptomları böyüklərdəki kimi olsa da, bəzən daha kiçik yaşlı xəstələrdə daha ağır ola bilər. Əsas simptomlar bunlardır:

• Səpgilər: Makulopapulyar lezyonlar kimi başlayır və veziküllər, püstüllər və qabıqlara çevrilir.
• Qızdırma: Çox vaxt səpgilərlə birlikdə olur.
• Linfadenopatiya: Şişmiş limfa düyünləri.
• Yorğunluq və Baş Ağrısı: Ümumi, lakin həmişə müşahidə olunmur.

Bəzi insanlarda bir və ya bir neçə dəri törəməsi ola bilər, digərlərində isə yüzlərlə və ya daha çox. Bunlar bədənin hər hansı bir yerində görünə bilər, məsələn:

• Ovuc içləri və ayaq altları
• Üz, ağız və boğaz
• Qasıq və genital bölgələr
• Anus

Bəzi insanlarda düz bağırsağında ağrılı şişkinlik və ya işəmə zamanı ağrı və çətinlik var.

Meymun çiçəyi (Mpox) olan insanlar yoluxucudur və bütün yaralar sağalana və yeni dəri təbəqəsi əmələ gələnə qədər xəstəliyi başqalarına ötürə bilər.

Meymun çiçəyi (Mpox) ağırlaşmaları

Meymun çiçəyi (Mpox) ağırlaşmaları arasında pnevmoniya, görmə itkisi ilə kornea infeksiyası; şiddətli susuzlaşdırma və ya qida çatışmazlığına səbəb olan ağrı və ya udma çətinliyi, qusma və ishal; sepsis (orqanizmdə geniş yayılmış iltihablı reaksiya ilə qanın infeksiyası), beynin iltihabı (ensefalit), ürəyin (miokardit), düz bağırsağın (proktit), cinsiyyət orqanlarının (balanit) və ya sidik yollarının (uretrit) iltihabı və ya ölüm.

Uşaqlar, hamilələr və immun sistemi zəif olan insanlar risk qrupundadır. Dərman və ya tibbi şərtlər səbəbiylə immuniteti zəifləyən şəxslərdə, Meymun çiçəyi (Mpox) ağırlaşması və ölüm riski daha yüksəkdir.

Meymun çiçəyinin (Mpox) diaqnozu

Meymun çiçəyinin (Mpox) diaqnozu digər infeksiyalar və şərtlərlə qarışdırıla bilər, buna görə də dəqiq diaqnoz vacibdir.

Meymun çiçəyi (Mpox) suçiçəyi, qızılca, bakterial dəri infeksiyaları, qotur, herpes, sifilis və digər cinsi yolla keçən infeksiyalardan ayırmaq lazımdır. Polimeraza zəncirvari reaksiya (PZR) ilə viral DNT-nin aşkarlanması Meymunçiçəyi (Mpox) üçün üstünlük verilən laboratoriya testidir. Ən yaxşı diaqnostik nümunələr birbaşa səpgidən götürülür – dəri, maye və ya qabıqlar – güclü yaxma ilə toplanır.

Şübhəli səpgiləri olan və təsdiqlənmiş və ya meymunçiçəyinə yoluxma şüphəsi olan biri ilə yaxın təmasda olan uşaqlarda meymunçiçəyi testindən keçməlidirlər. Testlər dövlət ictimai səhiyyə orqanları və bəzi kommersiya laboratoriyaları vasitəsilə mövcuddur.

Meymun çiçəyinin (Mpox) müalicəsi

Uşaqlarda meymun çiçəyinin (Mpox) müalicəsi səpgiləri, ağrıları kontrolda saxlamaq və ağırlaşmaların qarşısını almaq məqsədi daşıyır. Erkən və dəstəkləyici qayğı simptomları idarə etməyə kömək edir. Tecovirimat kimi antiviral dərmanlar Meymunçiçəyinin (Mpox) müalicəsində istifadə edilmişdir və əlavə tədqiqatlar davam edir.

Meymunçiçəyinin (Mpox) qarşısının alınması və infeksiya nəzarəti

Meymunçiçəyinin (Mpox) qarşısının alınması tədbirləri bunlardır:

• Peyvənd: JYNNEOS peyvəndi risk altında olan yeniyetmələr üçün mövcuddur.
• Gigiyena tədbirləri: Mütəmadi əl yuma və yoluxmuş şəxslərlə təmasdan uzaq durmaq.
• İzolyasiya: Yoluxmuş uşaqlar virusun yayılmasının qarşısını almaq üçün izolyasiya edilməlidir.

Nəticə

Meymun çiçəyi uşaqlarda nadir bir xəstəlik olaraq qalsa da, valideynlər potensial halları tanımaq və idarə etməkdə diqqətli olmalıdırlar. Uşaq həkiminə vaxtında müraciət etmək erkən diaqnoz və uyğun müalicə ilə xəstəliyin təsirini azaltmağa və daha çox yayılmasının qarşısını almağa kömək edə bilər.

The post Meymun çiçəyi (Mpox) appeared first on Uşaq Həkimi.

Dərmanların klinik təsirləri tənəffüs yollarında saxlanılan dərman miqdarı ilə bağlıdır. Traxeobronxial ağacda maksimum saxlama üçün hissəciklərin diametri 5-7 µm olmalıdır. Diametri 5 µm-dən az olan hissəciklər alveollarda saxlanılır. Həmçinin, seçilmiş müxtəlif cihazlar və onların istifadə üsulları saxlanmasına təsir göstərir.

İnhalyasiya müalicəsində ən böyük problem isə istifadədə çətinliklər səbəbindən pasiyentlərin mövcud vəziyyətinin yaxşılaşmaması və ya pisləşməsidir. Bu səbəbdən də balaca pasiyentin valideynləri maarifləndirilməli, həmçinin inqalyasiya aparatından necə istifadə etməkləri barədə hər uşaq həkimi müayinəsində soruşulmalıdır.

Hal-hazırda dünyanın müxtəlif yerlərində inhalyasiya müalicəsinin tətbiqi üçün təsdiqlənmiş çoxlu və müxtəlif cihazlar (inhalyatorlar və ya inqalyasiya aparatları) var.

Uşaqlarda İnhalyasiya müalicəsi zamanı istifadə olunan inqalyasiya aparatlarına aiddir:

• DAİ – dozalaşdırılmış aerozol inhalyatoru
• DTİ – dozalaşdırılmış toz inhalyatoru
• Kompressor inhalyator (nebulayzer)

İnqalyasiya Aparatı

Böyük və ya kiçik həcmli inqalyasiya aparatları uşaqlarda dozalaşdırılmış aerozol inhalyatorun istifadəsini asanlaşdırır və müalicənin effektivliyini artırır. Yan təsirləri minimuma endirir. Bu cihazlar sayəsində hissəciklərin sürəti azalır, soyuq freon effekti baş vermir və böyük diametrli hissəciklərin intrapulmoner saxlanması artır. Xüsusilə, inhalyasiya edilmiş steroidlərin sistemli dövriyyəyə qarışması bu şəkildə azalır. Bu cihazların uşaqlarda ölçülü dozalı inhalyatorlarla istifadəsi zamanı qarşılaşılan koordinasiya problemini də aradan qaldırdı.

İnqalyasiya aparatları böyük və ya kiçik həcmli ola bilər. Böyük həcmli ara qurğular klapan sistemi ilə işləyir. Klapan inhalyasiya zamanı açılır, ekshalasiya zamanı bağlanır. Kiçik həcmlərdə klapan əvəzində diafraqma var.

Beş yaşından böyük uşaqlar, maskasız böyük və ya kiçik həcmli inqalyasiya aparatlarından asanlıqla istifadə edə bilərlər. Dərman çalxalandıqdan sonra onu inqalyasiya aparatına dik olaraq yerləşdirin. O, bərkidilir və cihaza bir doza vurulur. Uşaq yavaş və dərin şəkildə ağızından nəfəs alıb, burnundan verməlidir. İnhalyasiya müalicəsinin sonunda təxminən 10 saniyə nəfəs saxlanmalı, sonra yavaş-yavaş nəfəs verilməli və ağızı inqalyasiya aparatından ayırmadan eyni prosesi 2 dəfə daha təkrarlamalıdır. İnhalyasiya müalicəsi zamanı kənardan böyük həcmli iqalyasiya aparatlarında açılıb-bağlanan klapanlarının səsi eşidilir. Bütün proses ən gec 30 saniyə ərzində tamamlanmalı və sonra ağız yaxalanmalıdır. Əgər uşağınız, birdən çox doza qəbul etməlidirsə, o, hər doza üçün hər dəfə eyni manevri təkrarlamalıdır. Və inqalyasiya aparatına hər dəfəsində dərmanın bir dozası vurulmalıdır. Əks halda, kiçik dərman hissəcikləri birləşərək böyük hissəciklər əmələ gətirəcək və onlar tənəffüs yollarına çatmazdan əvvəl inqalyasiya aparatının divarına yapışacaqlar.

Beş yaşından kiçik uşaqlar, böyük həcmli cihazlardan istifadə edə bilməzlər. Bundan əlavə, məktəbəqədər yaş qrupundan olan uşaqlarda tənəffüs həcmi aşağı olduğundan (10 ml/kq), kiçik həcmli və maskalı inqalyasiya aparatları ​​istifadə olunur. Maska uşağın üzünə sıx şəkildə taxılmalı, burnunu və ağzını örtməli, dərmanı bir dozada tətbiq edildikdən sonra təxminən 30 saniyə bu vəziyyətdə möhkəm tutulmalıdır. Birdən çox doza veriləcəksə, maska ​​hər dozadan sonra eyni müddət ərzində və formada saxlanılır. Bu prosedur zamanı uşağın ağlaması intrabronxial çökməni əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.

Prosedur başa çatdıqdan sonra inhalyator, üz maskası və ya ağız borusu isti su ilə yuyulmalıdır. Əlavə olaraq, həftədə 2 gün isti sabunlu su ilə yuyulmalı və yaxşıca qurudulmalıdır.

Astmadan əziyyət çəkən uşaqlarda dərmanların inhalyasiya yolu ilə istifadəsi maksimum klinik effekt verir. Bu şəkildə bronxodilatator, antikolinerjik və antiinflamatuar dərmanlar istifadə olunur. Uşaqlarda inhalyasiya müalicəsi zamanı istifadə olunacaq inqalyasiya aparatının seçilməsinə təsir edən ən mühüm amil yaşdır.

Qeyd edək ki, xəstəliyi kontrol altına alına bilməyən uşaqlarda ən çox rast gəlinən səbəb, inhalyasiya müalicəsi zamanı səhv inqalyasiya aparatının istifadəsidir.

Son olaraq, uşaqlarda inhalyasiya müalicəsi zamanı istifadə olunan dərman preparatları pediatr həkim tərəfindən təyin edilməlidir.

The post Uşaqlarda İnhalyasiya Müalicəsi və İnqalyasiya Aparatı appeared first on Uşaq Həkimi.

Qızılca virusun yaratdığı uşaqlıq infeksiyasıdır. Rubeola adlanan qızılca asanlıqla yayılır və kiçik uşaqlar üçün ciddi və hətta ölümcül ola bilər. Həkimlər həyəcan təbili çalır: son aylar qizilca, məxmərək, parotit və göy öskürək kimi yoluxucu xəstəliklərlə bağlı vəziyyət kəskin şəkildə pisləşib. Xəstəlik əhəmiyyətli dərəcədə artıb və uşaqlar xüsusilə ağır xəstələnirlər.

Qızılca xəstəliyinin yayılması bu ilin əvvəlindən Avropa regionunda, eləcə də Türkiyə, Rusiya, İran, Qazaxıstan və Gürcüstanda da müşahidə olunur. Ölkənin əsas tibb strukturunun fikrincə, Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində lokal şəkildə yayılmasına səbəb qonşu ölkələrdən “idxal edilən” infeksiyalar olub. Səhiyyə Nazirliyi hətta 10 yaşınadək uşaqların məcburi peyvənd olunmasını tələb edən mesaj da verib.

Qızılca xəstəliyinin simptomları

Qızılca, əlamətləri və simptomları virusa məruz qaldıqdan təxminən 10-14 gün sonra görünür.

Qızılca xəstəliyinin əlamətləri və simptomlarına adətən aşağıdakılar daxildir:

• hərarət
• quru öskürək
• burun axması
• boğaz ağrısı
• iltihablı gözlər (konjonktivit)
• Ağızın içərisində yanaqda yerləşən qırmızı fonda mavi-ağ mərkəzləri olan kiçik ağ ləkələr — buna Koplik ləkələri də deyilir.
• bir-birinə axan böyük, düz ləkələrdən ibarət dəri səpgisi

İnfeksiya 2-3 həftə ərzində mərhələlərlə baş verir.

• İnfeksiya və İnkubasiya. İnfeksiyadan sonra ilk 10-14 gün ərzində qizilca virusu bədəndə yayılır. Bu müddət ərzində qızılca xəstəliyinin heç bir əlaməti və ya simptomu müşahidə olunmur.
• Qeyri-spesifik Əlamətlər və Simptomlar. Qızılca adətən mülayim və ya orta dərəcəli qızdırma ilə, tez-tez davamlı öskürək, burun axması, iltihablı gözlər (konjonktivit) və boğaz ağrısı ilə başlayır. Bu nisbətən yüngül xəstəlik 2-3 gün davam edə bilər.
• Kəskin Qızılca və Səpgi. Səpki kiçik qırmızı ləkələrdən ibarətdir, bəziləri bir qədər yuxarı qalxır. Sıx qruplardakı ləkələr və qabarlar dəriyə ləkəli qırmızı görünüş verir. Əvvəlcə üz qırılır.

Növbəti bir neçə gün ərzində səpgilər qollara, sinə və arxaya, sonra budlara, aşağı ayaqlara və ayaqlara yayılır. Eyni zamanda, qızdırma kəskin şəkildə yüksəlir, tez-tez 104 ilə 105,8 F (40 ilə 41 C arasında) arasında olur.

• Qızılca xəstəliyinin bərpa dövrü. Qizilca səpgisi təxminən yeddi gün davam edə bilər. Səpgi əvvəlcə üzdən, sonra isə bud və ayaqlarda tədricən yox olur. Xəstəliyin digər əlamətləri getsə də, öskürək və səpgilərin olduğu dərinin qaralması və ya soyulması təxminən 10 gün qala bilər.

Bir insan qızılca virusunu nə vaxt yaya bilər?

Qızılca xəstəsi olan bir şəxs virusu başqalarına təxminən səkkiz gün yaya bilər, səpgi görünməzdən dörd gün əvvəl başlayır və səpgi dörd gün ərzində mövcud olduqda sona çatır.

Qızılca xəstəliyi ilə bağlı uşaq həkiminə – pediatra nə vaxt müraciət etmək lazımdır?

Əgər sizin və ya uşağınızın qızılca virusuna yoluxduğunuzu düşünürsünüzsə və ya sizdə və ya uşağınızda qizilca səpgisinə bənzəyən səpgi varsa, usaq hekimi ilə əlaqə saxlayın.

Qızılca xəstəliyinin yaranma səbəbləri

Qızılca çox yoluxucu xəstəlikdir. Bu o deməkdir ki, başqalarına çox asanlıqla yayılır. Qızılca, yoluxmuş uşağın və ya böyüklərin burun və boğazında olan bir virusdan qaynaqlanır. Qızılca xəstəsi olan şəxs öskürdükdə, asqırdıqda və ya danışdıqda yoluxucu damcılar digər insanların onları nəfəs ala biləcəyi havaya püskürür. Yoluxucu damcılar təxminən bir saat havada qala bilər.

Yoluxucu damcılar bir neçə saat yaşaya və yayıla biləcək bir səthə də düşə bilər. Qizilca virusuna yoluxmuş səthə toxunduqdan sonra barmaqlarınızı ağzınıza və ya burnunuza soxmaqla və ya gözlərinizi ovuşdurmaqla yoluxa bilərsiniz.

Qızılca virusu, ilk qızılca səpgisindən təxminən dörd gün əvvəldən dörd günə qədər çox yoluxucudur. Qızılca keçirməmiş və ya qızılcaya qarşı peyvənd edilmiş insanların təxminən 90% -i qizilca virusu olan biri ilə təmasda olduqda yoluxa bilər.

Qızılca xəstəliyi üçün risk faktorları

Qızılca xəstəliyi üçün risk faktorlarına aşağıdakılar daxildir:

• Peyvənd olunmamaq. Əgər qızılcaya qarşı peyvənd olmamısınızsa, qızılca xəstəliyinə tutulma riskiniz daha yüksəkdir.
• Səyahət. Əgər qızılca xəstəliyinin daha çox yayıldığı ölkələrə səyahət edirsinizsə, qızılcaya yoluxma riskiniz daha yüksəkdir.
• A vitamini çatışmazlığı. Pəhrizinizdə kifayət qədər A vitamini yoxdursa, daha ağır qizilca simptomları və ağırlaşmalarla qarşılaşma riskiniz yüksəkdir.

Qızılca xəstəliyinin fəsadları

Qızılca xəstəliyinin fəsadlarıaşağıdakılar daxil ola bilər:

• ishal və qusma
• qulaq infeksiyası
• bronxit, laringit və ya krup
• pnevmoniya
• ensefalit (beynin qıcıqlanması və şişməsidir (iltihabdır).)
• hamiləlik problemləri

Qızılca xəstəliyinin qarşısının alınması

ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Qarşısının Alınması Mərkəzləri (CDC) qızılca xəstəliyinin qarşısını almaq üçün uşaqlara və böyüklərə qızılca peyvəndi almağı tövsiyə edir.

Uşaqlarda Qızılca Peyvəndi

Qızılca peyvəndi adətən qızılca-məxmərək-məxmərək birləşmiş peyvəndi kimi verilir. Bu peyvənd həmçinin suçiçəyi peyvəndini – qızılca-məxmərək-varikella peyvəndini də əhatə edə bilər. Səhiyyə işçiləri uşaqlara 12-15 aylıq və yenidən 4-6 yaş arasında – məktəbə getməzdən əvvəl qızılca-məxmərək-məxmərək peyvəndi almağı tövsiyə edirlər. Peyvəndinin iki dozası qızılcanın qarşısının alınmasında və ömür boyu ondan qorunmasında 97% effektivdir. Peyvənd olunduqdan sonra qızılcaya yoluxan az sayda insanda simptomlar ümumiyyətlə yüngül keçir.

Yadda saxlayın!

Əgər uşağınız və ya yeniyetməniz tövsiyə olunan vaxtlarda peyvəndin iki dozasını almamışdırsa, uşağınız dörd həftə ara ilə peyvəndin iki dozasına ehtiyac duya bilər.

Peyvəndi almış və ya qızılcaya yoluxduğu üçün artıq immunitetə ​​malik olan qadınlardan doğulan körpələr adətən doğuşdan sonra təxminən 6 ay qızılcadan qorunur. Əgər uşağa 12 aylıqdan əvvəl qızılcadan qorunma tələb olunursa, məsələn, xarici səfərlər üçün, peyvənd 6 aylıq olanda verilə bilər. Ancaq erkən peyvənd edilən uşaqlar hələ də tövsiyə olunan yaşlarda peyvənd edilməlidir.

Qarışıq peyvənd ayrıca verilən peyvəndlər qədər təhlükəsiz və effektivdir. Yan təsirlər ümumiyyətlə yüngüldür (vurulan qolun ağrıması və qızdırma ola bilər).

Yetkinlərdə Qızılca Peyvəndi

Əgər siz artıq qizilca keçirmisinizsə, orqanizmanız infeksiyaya qarşı mübarizə aparmaq üçün immunitet sistemini formalaşdırıb və siz yenidən qızılcaya yoluxmayacaqsınız.

İmmunitetin sübutu – qızılca infeksiyasından qorunma – daxildir:

• Müvafiq qızılcaya qarşı peyvəndlərin yazılı sənədləri
• İmmunitetin sübutunu göstərən laboratoriya testləri
• Keçmişdə qızılca keçirdiyinizi göstərən laboratoriya testləri

Əgər qızılca peyvəndinə ehtiyacınız olub-olmadığından əmin deyilsinizsə, etibar etdiyiniz bir həkimlə məsləhətləşin.

The post Qızılca (Xəstəlik) appeared first on Uşaq Həkimi.

Göy Öskürək “Bordetella Pertussis” adlı spesifik bakteriya tərəfindən törədilir ki, bu da bəzən uşaq nəfəs aldıqda “boğmaca” səsi ilə bitə bilər.

Uşaqlarda Göy Öskürək hansı simptomlarla müşahidə olunur?

Uşaqlarda Göy Öskürək soyuqdəyməyə bənzər simptomlarla müşahidə olunur:

• burun axıntısı
• asqırma
• yüngül öskürək
• aşağı dərəcəli qızdırma

Təxminən 1-2 həftədən sonra quru, qıcıqlandırıcı öskürək bir dəqiqədən çox davam edə bilən öskürəklərə çevrilir. Bu zaman uşaq öskürməkdəndən göyərə bilər. Sonunda uşaq qusa bilər.

Göy Öskürəkdən əziyyət çəkən bir çox körpə və balaca uşaqlarda öskürək tutması və onu müşayiət edən boğulma olur, lakin hamıda olmur. Və bəzən körpələr böyük uşaqlar kimi öskürmür və ağlamır. Körpələr sanki nəfəs alır kimi görünə bilər, üzü qızarır və əslində nəfəs almağı dayana bilər (apne adlanır). Çox pis sehrlər zamanı onların üzü bir neçə saniyə ərzində bənövşəyi və ya mavi rəngə çevrilə bilər.

Yetkinlərdə və yeniyetmələrdə davamlı öskürək və ya boğulma olmadan öskürək kimi yüngül və ya fərqli simptomlar ola bilər.

Uşaqlarda Göy Öskürək diaqnozu

Uşağınızın göy öskürək olduğundan şübhələnirsinizsə, uşaq həkiminə müraciət edin. Usaq hekimi tibbi tarix götürəcək və laboratoriyada yoxlanılmaq üçün burun və boğaz selik nümunələri götürə bilər. Onlar həmçinin  qan testləri və döş qəfəsinin rentgenoqrafiyasını sifariş edə bilərlər.

Uşaqlarda Göy Öskürək müalicəsi

Uşaqlarda göy öskürək müalicəsi pediatr tərəfindən təyin edilmək şərtiylə antibiotik kursundan ibarətdir. Düşünülür ki, antibiotiklər, öskürək başlamazdan əvvəl, insanlar xəstəliyin erkən mərhələlərində qəbul etdikdə infeksiyanın müddətini qısaltmaq üçün ən yaxşı şəkildə işləyirlər. Ancaq sonradan başladıqda belə, antibiotiklər vacibdir, çünki onlar infeksiyanın başqalarına yayılmasının qarşısını ala bilərlər. Əgər ailənizdə kimsə göy öskürəyi varsa, digər ailə üzvləri üçün profilaktik antibiotiklərə və ya peyvənd gücləndiricilərinə ehtiyac olub-olmadığını uşaq həkimindən soruşun.

Göy öskürək olan bəzi uşaqlar xəstəxanada müalicəyə ehtiyac duyurlar. Körpələr və balaca uşaqlar xəstəxanaya yerləşdirilmə ehtimalı daha yüksəkdir, çünki onlar pnevmoniya kimi problemlər üçün daha çox risk altındadırlar. Digər mümkün problemlərə nəfəs almaqda çətinlik, apne dövrləri, oksigenə ehtiyac (xüsusilə öskürək zamanı) və dehidrasiya daxildir.

Göy öskürək 6 aydan kiçik körpələr üçün həyati təhlükə yarada bilər, buna görə də demək olar ki, həmişə xəstəxanada müalicəyə ehtiyac duyurlar.

Uşaqlarda Göy Öskürək yoluxucudurmu?

Uşaqlarda Göy Öskürək çox yoluxucudur. Bakteriyalar yoluxmuş şəxsin burnundan və ya ağzından kiçik maye damcıları vasitəsilə insandan insana yayılır. İnsan asqıranda, öskürəndə və ya güləndə bunlar havaya keçə bilər. Digərləri daha sonra damcıları tənəffüs etməklə və ya damcıları əllərinə alaraq ağızlarına və ya burunlarına toxunmaqla yoluxa bilərlər.

Uşaqlarda göy öskürək üçün inkubasiya dövrü adətən 7 ilə 10 gündür, lakin 21 günə qədər uzana bilər.

Yoluxmuş insanlar öskürək başlayandan təxminən 2 həftə sonra xəstəliyin ən erkən mərhələlərində ən çox yoluxucu olurlar. Antibiotik müalicəsi müalicənin başlanmasından sonra yoluxuculuq müddətini 5 günə qədər qısaldır.

Uşaqlarda Göy Öskürək nə qədər davam edir?

Uşaqlarda göy öskürək adətən 1-2 həftə davam edən soyuqdəymə əlamətlərinə, sonra 3 aya qədər davam edən şiddətli öskürəyə səbəb olur.

Son mərhələ simptomların tədricən təmizlənməsi ilə daha bir neçə həftəlik bərpadan ibarətdir. Bəzi uşaqlarda bərpa dövrü aylarla davam edə bilər.

Hansı halda pediatra zəng etməlisiniz?

Əgər uşağınızın göy öskürək olduğunu və ya göy öskürəkdən əziyyət çəkən birinin yanında olduğunu düşünürsünüzsə, hətta uşağınız bütün planlaşdırılmış göyöskürək peyvəndlərini almış olsa belə, pediatr həkimə müraciət edin.

Bu, uşağınızın uzun müddət öskürək olması halında və:

• öskürək uşağınızın dərisini və ya dodaqlarını qırmızı, bənövşəyi və ya mavi rəngə çevirir.
• uşağınız öskürəkdən sonra qusursa
• öskürəkdən sonra boğmaca səsi varsa
• uşağınız nəfəs almaqda çətinlik çəkir və ya qısa müddət ərzində nəfəs almırsa (apne)
• uşağınız çox ləng görünür.
• uşağınızın susuz qalmasından narahatsınızsa
• uşağınıza göy öskürək diaqnozu qoyulubsa və evdə müalicə olunursa, nəfəs almaqda çətinlik çəkirsə və ya dehidrasiya əlamətləri göstərirsə, dərhal tibbi yardım alın.

The post Uşaqlarda Göy Öskürək haqqında bilinməyənlər appeared first on Uşaq Həkimi.

Bu sümükləri bir-birinə bağlayan və onları birləşdirən güclü və elastik toxumadan ibarət yumşaq boşluqlar var. Bu boşluqlara tikişlər deyilir. ƏMGƏK bu boşluqların bir-birinə qovuşduğu yumşaq yerlərdir. Normalda körpələrin başında 6 əmgək olur. Ancaq tez-tez ön və arxa əmgək hiss olunur.

Kontrol Müayinələr zamanı uşaq həkimi körpədə ön və arxa əmgəyi yoxlanılır. Körpələrdə əmgəyi yoxlamaq pediatr tərəfindən hər kontrol müayinənin bir hissəsidir. Çünki əmgəyi yoxlamaq körpənin sağlamlığı və inkişafı haqqında pediatra yol göstərir.

Uşaqlarda ƏMGƏK hansı funksiyaları yerinə yetirir?

Uşaqlarda ƏMGƏK və kəllə sümükləri arasındakı yumşaq boşluqlar (tikişlər) xüsusilə doğuş zamanı kəllə sümüklərini üst-üstə sürüşdürərək körpənin kanaldan keçməsinə kömək edir. O, həmçinin beyin inkişafının sürətli olduğu doğuşdan sonrakı ilk illərdə beyin böyüməsi zamanı baş sümüklərinin böyüməyə uyğunlaşmasını təmin edir.

Uşaqlarda ƏMGƏK nə vaxt bitişir (bağlanır)?

Körpələr böyüdükcə kəllə sümükləri sərtləşir və birləşir. Beləliklə, uşaqlarda əmgək zamanla kiçilir və bağlanır. Arxa əmgək üçbucaqlıdır, daha kiçikdir və tez-tez ilk 1-2 ayda bağlanır. Ön əmgək daha böyükdür. Onun forması paxlava kimi ola bilər. Adətən 7 ay ilə 18 ay arasında bağlanır. Bəzən ön əmgəyin bitişməsi 2 ilə qədər çəkə bilər.

Uşaqlarda ƏMGƏK erkən bitişir (bağlanır)?

Uşaqlarda ƏMGƏK çox nadir olsa da, 3 ay kimi erkən vaxtda bitişdiyi (bağlandığı) müşahidə olunur. Ancaq körpələrdə əmgək bağlı olsa belə, körpənin baş ətrafı beyin inkişafından asılı olaraq böyüməyə davam edir. Buna görə baş ətrafının böyüməsi aylıq kontrol müayinələrdə izlənilməlidir. Ancaq kəllə sümükləri arasındakı tikişlərlə birlikdə körpələrdə əmgəyin vaxtından əvvəl bağlanması varsa, kraniosinostoza diqqət yetirilməlidir. Çünki kraniosinostoz körpənin beyin inkişafına və başının formasına təsir edə bilər.

Uşaqlarda ƏMGƏK niyə gec bağlanır və niyə böyük olur?

Uşaqlarda ön əmgək tez-tez 2,5 sm ölçüdədir və forması adətən almaz şəklindədir. Bəzən doğum növünə və ya baş quruluşuna görə əmgək fərqli ölçü və formalarda olduğu görülür. Anterior əmgək normaldan daha böyükdür və gec bitişə bilər. Bu, genetik və normal ola bilər və ya bəzi xəstəlikləri göstərə bilər.

Kəllədaxili təzyiqin artması, sümük xəstəlikləri, genetik xəstəliklər, hipotiroidizm və D vitamini çatışmazlığı kimi hallarda uşaqlarda əmgək normaldan daha böyük olur və gec bağlanır.

Uşaqlarda ƏMGƏK niyə batıq olur?

Körpələrin baş müayinəsi zamanı usaq hekimi əmgəyi yoxlayarkən, bəzən əmgəyin kəllə sümüklərinin kənarından aşağıda, yəni batıq olduğunu müşahidə oluna bilər. Bu, xüsusilə körpələrin susuz qaldığına işarədir.

Körpəniz kifayət qədər əmmirsə, sidik miqdarı azdırsa və ya qusma, ishal kimi xəstəliklərə görə bədəndən su itkisi varsa, o zaman əmgək nahiyəsində batıq aşkarlana bilər. Belə bir vəziyyət hiss etdiyiniz zaman mütləq pediatr həkimə müraciət etməlisiniz.

Uşaqlarda ƏMGƏK niyə qabarıq olur?

Uşaqlarda ƏMGƏK bəzən normal səthdən daha yuxarı qalxmış (dik) görünür. Normalda, körpələr ağladıqda, qusduqda və ya gərginləşdikdə, intrakranial təzyiqin artması səbəbindən əmgək şişə bilər. Ancaq körpə sakit olarkən, əmgək başın səthindən daha dikdirsə (qabarıqdırsa), bu, bəzi xəstəliklərin əlaməti ola bilər.

Uşaqlarda ƏMGƏK əgər şişmişsə (dikdirsə), onurğa-beyin mayesində yığılma (hidrosefali), infeksiya və ya qanaxma kimi xəstəliklərin şübhəsini aradan qaldırmaq üçün uşaq həkimi müayinəsi lazımdır.

Uşaqlarda əmgəyin döyünməsi normaldırmı?

Normalda, körpə dik vəziyyətdə olduqda, əl ilə müayinə zamanı əmgəkdə döyüntü hiss edilə bilər. Ağlayarkən əmgəyin hərəkət etməsi də normaldır. Bəzi körpələrdə əmgəyin sakit olduqları zaman belə daim hərəkətdə olduğu görülür. Bu, valideynləri qorxuda bilər. Ancaq əmgəyin döyünməsi, körpənin ürək döyüntüsünün yalnız görünən əksidir.

Uşaqlarda əməgəyə toxunmaq zərər verirmi?

Bir çox yeni valideynlər körpənin başındakı əmgəyin zədələnməsindən çox qorxurlar. Ancaq körpənin başına toxunmaq əmgəyə zərər vermir. Çox şiddətli olmadıqca, uşaqlarda əmgək toxunmaqla zədələnməyəcəkdir.

Xülasə!

Əslində, bir valideyn olaraq, körpənizin əmgəyi üçün xüsusi bir şey etmək lazım deyil. Sadəcə olaraq, uşaqlarda əmgək və körpənizin böyümə və inkişafı ilə bağlı baş verə biləcək dəyişikliklər haqqında kifayət qədər məlumatınız olmalıdır. Təbii ki, xəstəlik zamanı baş verə biləcək dəyişiklikləri bilmək də vacibdir.

The post Uşaqlarda ƏMGƏK haqqında bilinməyənlər appeared first on Uşaq Həkimi.

Uşaqlarda Böyümə Ağrıları səbəbləri

Uşaqlarda Böyümə Ağrılarının səbəbi – uşaqlarda dayaq-hərəkət aparatının inkişafının digər orqan və sistemlərin inkişafı kimi davamlı proses olmasıdır. Ümumilikdə 3 yaşdan 12-13 yaşa qədər görülə bilən və uşaqların 25-40% -də müşahidə olunan, oğlanlarda daha çox müşahidə edilən və fiziki fəaliyyətin artması ilə əlaqəli olan bir sıra ağrılı hallara “Uşaqlarda Böyümə Ağrıları” deyilir. Bu vəziyyətlə bağlı yanlış fikirlər və bəzi doğru bilinən yanlışlar valideynlərin narahatlığına səbəb olur və fizioloji bir proses olan böyümə ağrılarının arxasında ciddi bir xəstəliyin olması narahatlığı ilə pediatr həkimə müraciətlərin sayı artır.

Uşaqlarda Böyümə Ağrıları nə vaxt müşahidə olunur?

İlk növbədə qeyd etmək lazımdır ki, təbii böyümə və inkişaf prosesi ağrısız bir prosesdir. Heç bir uşaqda və ya yeniyetmədə fizioloji boy artımı ağrıya səbəb olmur. Ancaq böyümə dövründə artan fiziki fəaliyyətlər nəticəsində meydana gələ biləcək bəzi ağrılar ola bilər.

Uşaqlarda Böyümə Ağrıları adətən aşağı ətraflarda olur. Omba, bel və yuxarı ətraflarda nadir hallarda müşahidə olunur. Uşaqlarda Böyümə Ağrıları tez-tez budun ön hissəsində, diz və baldırların arxasında axşam və gecə baş verir, yuxudan oyanır və bir neçə dəqiqədən bir neçə saata qədər davam edə bilər. Uşaqlarda Böyümə Ağrıları oynaqda və ya sümükdə deyil, əzələdə müşahidə olunur. Adətən artan fiziki fəaliyyətdən sonra baş verir. Bəzən günlərlə ağrı olmur, bəzən isə təkrarlana bilir. Ağrı döyüntü formasında, dərin, narahat edici şəkildə hiss olunur. Çox vaxt iki ayaqda və pararlel şəkildə müşahidə olunur. Bəzi uşaqlarda bütün gecə davam edə bilər. Bu xəstələrdə heç bir axsaqlıq, oynaqlarda deformasiya, fiziki aktivliyin itirilməsi müşahidə edilmir. Ağrı ümumiyyətlə səhər tamamilə yox olur. 

Uşaqlarda Böyümə Ağrıları tamamilə xoşxassəli və müvəqqəti ağrılar olub, dəqiq səbəbi bilinmir. Sümüklərin uzununa və eninə böyüməsi zamanı sümükləri əhatə edən və sinir uclarının yerləşdiyi “periosteum” adlı sümük qişasının uzanmasının ağrıya səbəb olduğu düşünülür.

Uşaqlarda Böyümə Ağrıları müalicəsi

Uşaqlarda Böyümə Ağrıları müalicəsi – ümumiyyətlə, ağrıları uşağa istirahət vermək, fiziki fəaliyyətləri dayandırmaq və ya minimuma endirmək, ağrılı nahiyəni masaj etməklə yüngülləşdirmək, bəzən ağrıkəsicilər və ödemi aradan qaldıran dərmanlar (uşaq həkimi tövsiyəsi ilə) və isti kompreslər tətbiq etməklə aradan qaldırıla bilər. Döyüntü formalı ağrılar zamanı əzələ gərmə məşqləri ağrıları aradan qaldırmağa kömək edə bilər.

Dayaq-hərəkət sistemində bəzi ağrılar boy artımı sürətlənən yeniyetməlik dövründə də baş verə bilər. Yetkinlik dövründə “osteoxondroz” adlanan daha spesifik böyüyən ağrılar baş verə bilər. Bu ağrılar oynağa yaxın nahiyələrdə sümüklərin “apofizlər” adlanan çıxıntılı hissələrə yapışan iri əzələ və vətər qruplarının dartılması nəticəsində baş verir. Bu cür ağrıları yaxından izləmək və lazım gəldikdə rentgenoqrafiya üsulları ilə təqib etmək lazımdır.

Bilinməlidir ki, basketbol, ​​voleybol və s. kimi tullanma ilə bağlı idmanla məşğul olan yeniyetmələrdə baş verə biləcək bu vəziyyət yeniyetməlik dövrünün sonuna qədər davam edə bilər. Ən çox görülən ağrı nahiyələri diz və diz altında, daban arxasında və pəncə nahiyəsidir.  

Uşaqlarda Böyümə Ağrıları ilə bağlı nə vaxt uşaq həkiminə müraciət etməlisiniz?

Uşaqlarda Böyümə Ağrıları ilə bağlı aşağıdakı hallar varsa, usaq hekimi ilə əlaqə saxlamağınız tövsiyə olunur:

• davamlı ağrılar
• səhər belə davam edən ağrılar
• bir ayaqda müşahidə edilən ağrılar
• uşağın normal fəaliyyətinə müdaxilə edəcək qədər şiddətli ağrılar
• dizlərdə yerləşən ağrılar
• yaralanma ilə əlaqədar ağrılar
• şişkinlik, qızartı, həssaslıq, qızdırma, axsama, səpgi, iştahsızlıq, zəiflik və ya yorğunluq kimi digər simptomlarla müşayiət olunan ağrılar

Tamamilə normal olan uşaqlarda böyümə ağrılarından narahat olmağa ehtiyac yoxdur. Ancaq ağrı ilə birlikdə hərarət və halsızlıq kimi müxtəlif xəstəlik əlamətləri varsa, ağrılı bölgədə qızartı, hərarət artımı, rəng dəyişikliyi, şişkinlik, göyərmə, solğunluq kimi lokal təzahürlər varsa və uşaqda həddindən artıq həssaslıq varsa. ağrılı bölgəyə toxunduqda, bir mütəxəssis həkim – pediatr tərəfindən bir qiymətləndirmə aparılmalıdır.

Belə hallarda xəstəliyin əsasında bəzi iltihablı, revmatik və metabolik xəstəliklər, nadir hallarda isə bəzi şiş patologiyaları dayana bilər. Əsas problemi aydınlaşdırmaq üçün ətraflı fiziki müayinə, bəzi radioloji müayinə üsulları və laboratoriya testləri aparılmalıdır.

Xülasə

Yeniyetməlik dövrünün sonuna qədər ara-sıra müşahidə oluna bilən uşaqlarda böyümə ağrıları ümumiyyətlə fizioloji inkişaf prosesinə bağlı xoşxassəli ağrılar kimi qəbul edilir. Gözlənilməz sürprizlərdən qorunmaq üçün hansı ağrının böyümə ağrıları olduğunu və hansı ağrının diqqətə almaq lazım olduğunu ayırd etmək çox vacibdir.

The post Uşaqlarda Böyümə Ağrıları appeared first on Uşaq Həkimi.

Qrip virusunun mövsümü nə vaxtdır?

Qrip virusunun mövsümü adətən payızda başlayır və yazın sonuna qədər davam edə bilər. Uşaqlara mümkün olan kimi, ideal olaraq oktyabrın sonundan gec olmayaraq illik qrip peyvəndi olunmalıdır.

Xəstəliyin ilk bir neçə günündə qrip virusu asanlıqla digər uşaqlara, valideynlərə və müəllimlərə (və ya dayələrə) ötürülür.

6 aydan böyük körpələr daxil olmaqla, hər kəsin hər il qripə qarşı peyvənd olunması vacibdir.

Uşaqlarda Qrip xəstəliyinin simptomları

Uşaqlarda Qrip xəstəliyinin simptomları çox tez görünür və aşağıdakıları əhatə edə bilər:

• qəfil qızdırma
• bədən ağrıları
• yorğunluq hissi
• quru öskürək
• boğaz ağrısı
• baş ağrısı
• burun axıntısı
• ishal və ya qarın ağrısı
• iştahasızlıq
• yuxuya getməkdə çətinlik

Bu simptomların ilk bir neçə günündən sonra boğaz ağrısı, burun tıxanıqlığı və davam edən öskürək müşahidə olunur. Uşaqlarda Qrip bir həftə və ya daha çox davam edə bilər.

Soyuqdəyməsi olan uşaqda adətən yalnız aşağı dərəcəli qızdırma, burun axıntısı və yalnız az miqdarda öskürək olur.

Soyuqdəymə və Qrip arasındakı fərqlər nələrdir?

Soyuqdəymə və Qrip arasındakı əsas fərqlər bunlardır:

• Soyuqdəymə və Qrip əlamətləri oxşardır, lakin qrip virusunun simptomları daha şiddətli olur.
• Qrip bir neçə saat ərzində sürətlə baş versə də, soyuqdəymə yavaş-yavaş irəliləyir.
• Qrip yalnız burun və boğaza təsir etsə də, soyuqdəymə əsasən burun və boğaza təsir edir.
• Qrip, uşağın yorğun hiss etməsinə və gündəlik həyatına normal şəkildə davam etməyinə mane olur. Soyuqdəymə, uşağın halsız hiss etməsinə səbəb olsa da, normal fəaliyyətlərini etməyinə mane olmur (yəni, qrip qədər ağır olmur).

Xroniki Xəstəliyi olan uşaqlar daha çox risk altındadır!

Qrip ağırlaşmaları üçün xüsusilə yüksək risk altında olan uşaqlar ağciyər, ürək və ya böyrək xəstəlikləri, immun xəstəliyi, xərçəng, diabet, bəzi qan və ya əzələ xəstəlikləri kimi əsas xroniki xəstəliyi olan uşaqlardır.

Bu uşaqların peyvənd olunması və mümkün olduqca qrip və ya qripə bənzər simptomları olan digər uşaqlardan uzaq durması xüsusilə vacibdir.

Əgər uşağınızda bu xroniki xəstəliklərdən və qripə bənzər simptomlardan hər hansı biri varsa, nəfəs almaqda çətinlik çəkirsə, dərhal usaq hekimi ilə əlaqə saxlayın.

Uşaqlarda Qrip ciddi fəsadlara, hətta ölümə də səbəb ola bilər, lakin qrip peyvəndi sayəsində bunlara daha az rastlanır.

Uşaqlarda Qrip müalicəsi

Uşaqlarda Qrip müalicəsi zamanı istirahət etmək və çoxlu maye qəbul etmək faydalı olacaqdır.

Əgər uşağınız qızdırma səbəbindən narahatdırsa, pediatrın tövsiyə etdiyi dozalarda (yaşı və çəkisi uyğun) asetaminofen və ya ibuprofen onun özünü daha yaxşı hiss etməsinə kömək edəcəkdir.

İbuprofen, 6 aydan yuxarı uşaqların istifadə üçün təsdiq edilmişdir; lakin heç vaxt susuzluğu olan və ya davamlı qusması olan uşaqlara verilməməlidir.

Qrip olan və ya qrip şübhəsi olan uşağa aspirin verməmək son dərəcə vacibdir. Uşaqlarda Qrip zamanı aspirin REYE sindromunun inkişaf riskinin artmasına səbəb ola bilər.

Uşaqlarda Qrip nə qədər davam edir?

Sağlam uşaqlarda qrip təxminən bir həftə ərzində heç bir problem olmadan keçir. Qulaq ağrısı, öskürək və keçməyən qızdırma kimi bir komplikasiyadan şübhələnirsinizsə, uşaq həkimi ilə əlaqə saxlayın.

Uşaqlarda Qrip virusunun qarşısının alınması

Hər bir insanın müdafiəsini yeniləmək və ciddi fəsadların riskini azaltmaq üçün hər il qrip peyvəndinə ehtiyacı var. Qripdən qorunmağın ən yaxşı yolu budur.

Qrip Peyvəndi xüsusilə vacibdir:

• 6 aydan 5 yaşa qədər vaxtından əvvəl doğulmuş körpələr də daxil olmaqla uşaqlar
• Qripdən ağırlaşma riskini artıran xroniki xəstəlikləri olan hər yaş qrupundan uşaqlar
• Yüksək riskli xəstəlikləri olan və 5 yaşdan kiçik uşaqların bütün ailə üzvləri
• Qrip mövsümündə hamilə olan, hamiləliyi düşünən qadınlar və süd verən analar. Bu, valideyni və körpəni qorumaq üçündür, çünki yeni doğulmuş və 6 aydan kiçik körpələr özləri qrip peyvəndi oluna bilmirlər.
• Bütün səhiyyə işçiləri

Qrip Peyvəndi

Qrip Peyvəndi bütün dünyada 60 ildən artıqdır ki, istifadə olunur. Peyvənd qripdən 70% -dən çox hallarda qoruyur.

Qeyd!

Uşaqlarda Qrip xəstəliyinin qarşısının alınmasında peyvəndlə yanaşı, əl gigiyenasının təmin edilməsi və ümumi sağlamlıq tədbirlərinə (balanslı qidalanma, aktiv fiziki həyat və balanslı yuxu) riayət edilməsi, insanların sıx olduğu mühitlərdən və xəstə insanlardan uzaq durmaq da mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

The post Uşaqlarda Qrip appeared first on Uşaq Həkimi.

Yenə də bəzi yanlış fikirlər ortaya çıxır – “D vitamininin möcüzəvi bir dərman olduğuna dair bir gözlənti var və hamımız ondan meqadoza qəbul etsək, bütün problemləri həll edəcək”. Əlbəttə ki, bu doğru deyil. Sağlamlıq mütəxəssisləri razılaşırlar ki, hər şeyi müalicə edən vitamin və ya əlavə yoxdur.

Nə qədər çox D vitamini alsaq, bir o qədər yaxşıdır. (Yalnış)

Həddindən artıq istifadə edildikdə faydalı olan əlavə zərərli ola bilər, söhbət məs, D vitaminindən gedir.

Həddindən artıq D vitamini əlavəsi qəbul etmək nadir olsa da, D vitamini toksikliyi ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər.

Günəşə çıxmaq bədənin ehtiyacı olan D vitamininin tamamını istehsal etməsinə kömək edir. (Yalnış)

Buna bir səbəbə görə “günəş vitamini” deyilir. Harvard Health Publishing- ə görə günəşin ultrabənövşəyi B şüası sizə dəydikdə dərinizdəki kimyəvi maddəni vitamin D3 -ə çevirir. Vitamin D3 qaraciyərinizdən böyrəklərinizə ötürülür və burada bədəninizdə istifadə edilə bilən D vitamininin aktiv formasına çevrilir.

İnsanlar gündəlik günəşə məruz qaldıqda kifayət qədər D vitamini alacaqlar, lakin böyük şəhərlərdə işığın qarşısını almaq, qapalı fəaliyyətlərin artması, bədənimizin çox hissəsini örtən geyimlər və ya gündəlik günəşdən qoruyucu vasitələrdən istifadə biz D vitamininin təbii mənbəyini almırıq. Bu zaman pediatr nəzarətində vitamin əlavələrindən faydalana bilərsiniz.

Bədənin ehtiyacı olan D vitaminini qidalardan əldə edə bilərik. (Yalnış)

D vitaminini yalnız qida ilə əldə etmək mümkün deyil.

Təbii olaraq D vitamini olan qidalarla və D vitamini ilə zənginləşdirilmiş qidalarla qidalanmaq müəyyən D vitamini təmin edəcək; Bununla belə, D vitamininin bir hissəsini günəş işığı ilə almaq və usaq hekimi tövsiyəsi ilə vitamin əlavəsi qəbul etmək kifayət qədər səviyyəyə çatmağınıza kömək edə bilər.

D vitamini əlavələri arıqlamağa səbəb olur. (Yalnış)

Piylənmə ilə D vitamini çatışmazlığı arasında korrelyasiya olsa da, D vitamini əlavəsinin uşağın iştahını kəsməyə kömək edəcəyinə dair heç bir elmi sübut yoxdur. Bir araşdırma, obez və kilolu qadınlar D vitamini səviyyələrini bir əlavə ilə normal səviyyəyə gətirdikdə, eyni zamanda aşağı kalorili pəhriz yeyərkən və idman edərkən, aşağı kalorili pəhrizdə olan qadınlara nisbətən daha çox arıqladıqları, lakin D vitaminini ideal səviyyəyə qaldıra bilmirdilər. Yenə də tədqiqatçılar razılaşdılar ki, D vitamini qəbul etməyin funt atmağınıza kömək edə biləcəyinə dair hər hansı nəticə çıxarmaq hələ tezdir, çünki D vitamininin aşağı olmasının piylənmənin nəticəsidir, yoxsa hansısa şəkildə onun səbəbi ilə əlaqəli olduğu hələ aydın deyil.

Bununla belə, kifayət qədər D vitamininin olması insanların daha sağlam həyat sürməsinə kömək edə bilər ki, bu da öz növbəsində insanın arıqlamasına kömək edə bilər. Əgər D vitamini çatışmazlığından yaranan sümük ağrıları və ağrıları sizi məşq etməkdən çəkindirirsə və D vitamini əlavəsi bu ağrılarınız olmadığı üçün sizə daha çox məşq etməyə imkan verirsə, bu, daha aktiv olmanıza kömək edə bilər.

Hər kəs D vitamini əlavə qəbul etməlidir. (Yalnış)

Sağlamlığınızı qorumaq üçün D vitamini səviyyənizin adekvat diapazonda olması vacibdir. Böyüklərin qanında hər mililitr (ng/mL) üçün 20 ilə 30 nanoqram arasında D vitamini lazımdır. Test etmədən səviyyələrinizin bu diapazonda olub-olmadığını bilmək üçün heç bir yol yoxdur. Əlavə qəbul etməyə başlamazdan əvvəl uşaq həkimi məsləhətləşmək lazımdır.

D vitaminini günəşdən almaq daha yaxşıdır?

Qətiyyən yox!

Dermatologiyada və dəri xərçənginin qarşısının alınması dünyasında qarşılaşdığımız ən böyük problemlərdən biri vitamin D metabolizmi ilə bağlı çoxlu yanlış məlumatlar olmuşdur.

Sağlam olmaq üçün kifayət qədər D vitamini istehsal etmək üçün insanın hər gün müəyyən miqdarda günəşə məruz qalması lazım olduğuna dair iddialar var. Bu doğru deyil. İnsanların əksəriyyəti D vitaminini qida əlavələrindən və D vitamini ilə zənginləşdirilmiş qidalardan ala bilər.

Bəzi mütəxəssislər D vitamini əldə etmək üçün qaralmağı müdafiə edirlər. Amma biz bilirik ki, UVB işığı dəri xərçənginə səbəb olur və özünüzü ondan qorumağın mənası var. Melanomalı xəstələri müalicə edən bir həkim kimi, mən geniş ictimaiyyətin məlumatlandırılmasını istəyirəm ki, heç bir halda solaryumdan istifadə etmək və ya ümumiyyətlə qaralmaq D vitamini əsasında əsaslandırıla bilməz. Bunun əvəzinə uşaq həkimi nəzarətində əlavə qəbul edin.

Xülasə.

Sadəcə açıq havada olarkən kifayət qədər günəşə məruz qalırsınız və günəşlə əlaqəli bəzi D vitamini generasiyası əldə edirsiniz. Dəri xərçəngi, xüsusən də melanoma bu qədər dağıdıcı bir xəstəlik ola biləcəyi üçün günəşdən qoruyuculardan istifadə etmək daha yaxşıdır. açıq havada hər hansı uzun müddət güclü günəş işığında. Bu, uşağın günəşə məruz qalmaqla əldə etdiyi D vitamini miqdarını məhdudlaşdıra biləcəyi üçün qida rasionundakı qidalardan və pediatr nəzarətində D vitamini əlavələrindən aldığından əmin olun.

The post Pediatriyada doğru bilinən yalnışlar “D vitamini” appeared first on Uşaq Həkimi.